Abbildungen der Seite
PDF

ζουσι δια τοιαύτας αιτίας· όλως δε και 4 αι δημοκρατίαι και ολιγαρχίαι εξίστανται ενίοτε ουκ εις τας εναντίας πολιτείας, αλλ' εις τας εν τω αυτώ γένει· οίον εκ των εννόμων και δημοκρατιών και ολιγαρχιών εις τας κυρίους, και εκ τούτων εις εκείνας.

VI. 1. Εν δε ταϊς αριστοκρατίαις γίνονται αι στάσεις αι μεν διά το ολίγους των τιμών μετέχειν, όπερ είρηται κινείν και 4 τας ολιγαρχίας, διά τό και την αριστοκρατίας ολιγαρχίαν είναι πως· εν αμφοτέραις γαρ ολίγοι οι άρχοντες· ου μέντοι διά ταυτόν ολίγοι» επεί δοκεϊ ° γε διά ταύτα και η αριστοκρατία ολιγαρχία είναι μάλιστα δε τούτο συμβαίνειν αναγκαίον, όταν και το πλήθος των πεφρονηματισμένων ως όμοιον 1 κατ' αρετήν· οίον εν Λακεδαίμονι οι λεγόμενοι. Παρθενίαι 2. εκ των ομοίων γαρ ήσαν· ους φωράσαντες και επιβουλεύσαντας επέστειλαν Τάραντος οικιστάς.

2. Η όταν τινές και ατιμάζωνται μεγάλοι όντες και μηθενός ήττους κατ' αρετήν υπό τινών εντιμοτέρων, οίον Λύσανδρος και υπό των βασιλέων. Η όταν ανδρώδης τις ών μη

[ocr errors][ocr errors]

erse

ne

garchies. J'ajoute qu'en général les oligarchies et les démocraties passent aux systèmes politiques de même espèce plus souvent qu'elles ne passent aux systèmes opposés. Ainsi les démocraties et les oligarchies légales deviennent des démocraties et des oligarchies de violence, et réciproquement.

Dans les aristocraties, la révolution peut venir d'abord de ce que les fonctions publiques sont le partage d'une minorité trop restreinte. Nous avons déjà reconnu que c'était aussi un motif de bouleversement pour les oligarchies. C'est que l'aristocratie est une sorte d'oligarchie, et que dans l'une comme dans l'autre, le pouvoir appartient à des minorités, bien que les minorités existent de part et d'autre à des titres différents. Cette ressemblance de l'aristocratie à l'oligarchie est surtout frappante : 1° là où se rencontre en dehors du gouvernement une masse de citoyens qui se sentent les égaux de tout ce qui les entoure, par exemple, ceux qu'à Sparte on appela les Parthéniens, et dont les pères valaient ceux des autres Spartiates : on découvrit une conspiration parmi eux, et le gouvernement les envoya fonder une colonie à Tarente ; 2° lorsque des hommes éminents en mérite, et qui ne le cèdent en rien à qui que ce soit, sont outragés par des gens placés audessus d'eux : tel fut Lysandre qu'offensèrent les rois de Lacédémone; 3o quand on repousse de toute fonction un homme de cæur, comme Cinadon, qui tenta ce hardi coup de main contre les Spartiates, sous le règne d'Agesilas.

vernem

[ocr errors]

21

μετέχη και των τιμών, οίον Κινάδων και την επ’ Αγησιλάου και συστήσας επίθεσιν επί τους Σπαρτιάτας. Éτι όταν οι μεν απορώσι λίαν, οι δ' εύπορώσι» και μάλιστα εν τούς πολέμοις τούτο γίνεται. Συνέβη δε και τούτο εν Λακεδαίμονι υπό τον Μεσηνιακών 4 πόλεμον. Δήλον δε και τούτο εκ της Τυρταίου 2 ποιήσεως της καλουμένης Ευνομίας· θλιβόμενοι γάρ τινες διά τον πόλεμον ήξίουν ανάδαστον ° ποιεϊν την χώραν. Éτι εάν τις μέγας ή και δυνάμενος έτι f μείζων είναι ένα μοναρχή ώσπερ εν Λακεδαίμονι δοκεϊ Παυσανίας και ο στρατηγήσας κατά τον Μηδικόν πόλεμον, και εν Καρχηδόνι Άννων 4.

3. Λύονται δε μάλιστα αι 8 τε πολιτείαι και αι άριστοκρατίαι δια την εν αυτή τη και πολιτεία του δικαίου παρέκβασιν· αρχή γαρ' το μη μεμίχθαι καλώς εν μέν τη πολιτεία δημοκρατίας και ολιγαρχίαν, εν δε τη αριστοκρατία ταύτα τε και την αρετήν, μάλιστα δε τα δύο· λέγω δε τα δύο και, δήμον και ολιγαρχίαν. Ταύτα γαρ αι πολιτείαί τε πειρώνται μιγνύναι και αι πολλαι των καλουμένων αριστοκρατιών 1.

4. Διαφέρουσι γαρ των ονομαζομένων πολιτειών αι άρι

[ocr errors]

m

.

La révolution, dans les aristocraties, naît encore de la misère extrême des uns, de l'opulence excessive des autres, conséquences assez ordinaires de la guerre. Telle fut la situation de Sparte durant les guerres de Messénie, comme l'attestent les poëmes de Tyrtée nommés l'Eunomie. Quelques citoyens ruinés par la guerre demandèrent le partage des immeubles. Parfois un citoyen puissant, qui prétend le devenir encore davantage, aspire au pouvoir absolu. C'est ce que tenta, dit-on, à Sparte, Pausanias, général en chef de la Grèce durant la guerre médique, et Hannon, à Carthage.

Une chose funeste aux républiques et aux aristocraties, est l'infraction même du droit politique tel que le reconnaît la constitution ; c'est-à-dire lorsque, pour la république, l'élément démocratique et l'élément oligarchique ne se trouvent pas en proportion convenable, et, pour l'aristocratie, lorsque ces deux premiers éléments et le mérite se combinent imparfaitement. La désunion se prononce surtout entre les deux éléments de la démocratie et de l'oligarchie, que cherchent à confondre les républiques et la plupart des aristocraties. La fusion absolue de ces trois éléments est précisément ce qui rend les aristocraties si différentes de tous les autres systèmes politiques, et qui leur donne plus ou moins de stabilité. On range, du reste, parmi les aristocraties tous les gouvernements qui inclinent à l'oligar

3 Ilavoavias. Voir plus haut, Švpwy. Voir Justin, liv. XXI, mième livre, chap. 1, $ 5.

chap. iv, et plus haut, l. II, chap. viii.

στοκρατίαι τούτω· και διά τούτ' εισιν αι μεν ήττον, αι δε μάλλον μόνιμοι αυτών· τας γαρ αποκλινούσας μάλλον προς την ολιγαρχίαν αριστοκρατίας καλούσι, τας δε προς το πλήθος πολιτείας. Διόπερ ασφαλέστεραι αι τοιαύται των ετέρων εισί 1 κρείττόν τε γαρ το πλείον, και μάλλον και αγαπώσιν ίσον και έχοντες· οι δ' εν ταϊς ευπορίαις, αν η πολιτεία διδώ την υπεροχήν, υβρίζειν ζητούσι και πλεονεκτεϊν.

5. όλως δ' εφ' οπότερον αν έγκλίνη η πολιτεία, επί ταύτα μεθίσταται, εκατέρων το σφέτερον αυξανόντων· οίον η μεν πολιτεία εις δήμoν, αριστοκρατία δ' εις ολιγαρχίαν· ή εις ταναντία· οίον ή μεν αριστοκρατία εις δήμον ως αδικούμενοι γάρ περισπώσιν εις τουναντίον οι απορώτεροι: αι δε πολιτείαι εις ολιγαρχίαν 2. μόνον γαρ μόνιμον το κατ' αξίαν ίσον, και το έχεις τα αυτών.

6. Συνέβη δε το ειρημένον εν Θουρίοις 5. διά μέν γάρ το από πλείονος τιμήματος είναι τας αρχάς, είς έλαττον μετέβη, και εις αρχεία πλείω· διά δε το την χώραν όλην τους γνωρίμους συγκτήσασθαι παρά τον νόμον ή γαρ πολιτεία ολιγαρχικωτέρα ήν· ώστ' εδύναντο πλεονεκτεϊν· και

* Και γαρ μάλλον, Ρal. 16ο. – 5 Ισον om. C. 161. - ήττον pro ίσον, L. 8ι. 6. - “ Μόνον pro μόνιμον, Ρal. 16ο.

Ceci est un bel éloge de la dé- injustement adressés. Il est difficile mocratie.

de réclamer l'égalité en termes plus * Il faut rapprocher ce passage positifs. Malheureusement, l'égaformel de plusieurs qui ont été in- lité, telle que l'entendirent toujours diqués plus haut, et qui disculpent les anciens, n'était qu'une déplocomplétement Aristote des re- rable injustice: à côté des citoyens, proches qu'on lui a si souvent et si il faut toujours voir les esclaves.

« ZurückWeiter »