Abbildungen der Seite
PDF
EPUB

cro, ne, quod dixit Pompeius moerenti Corneliae, libi improperetur tur

pissime :

Vivit post praelia Magnus :
Sed fortuna perit; quod defles, illud amasti *.

Attende, precor, id, et erubesce, nisi admissas turpitudines impudentissimas commendes. Accipe itaque soror, accipe, quieso, patienter quae nobis acciderunt misericorditer. Virga baec est patris, non gladius persecutoris. Percutit pater ut corrigat, ne feriat bostis ut occidat. Vulnere mortem prtevenit, non ingeril : immitlit ferrum, ut amputet morbum. Corpus vulnerat, et animam sanat. Occidere debuerat, et vivificat. Immunditiam resecat, ut mundum relinquat. Punit semel ne puniat semper. Patitur unus ex vulnere ut duobus parcatur a morte. Duo in culpa, unus in pcena. Id quoque tuae infirmitati naturae divina indulgetur miseratione, et quodam modo jus^e. Quo enim naturaliter sexu infirmior eras , et fortior continentia, poenae minuseras obnoxia. Refero Domino et in hoc grates % qui te tunc et a poena liberavit, et ad coronam reservavit; et quum me una corporis mei passione semel abomniaestu hujus concupiscentiae, in qua unatotus per immoderatam incontinentiam occupatus eram, refrigeravits ne corruam; multas adolescentiae tuae majores animi passiones ex assidua carnis suggestione ' reservavit ad martyrii coronam. Quod licet te audire taedeat, et dici prohibeas, veritas tamen id loquitur manifesta. Cui enim semper est pugna, superest et corona; quia non coronabitur « nisi qui legitime certaverit5. » Mihi vero nulla superest corona, quia nulla subest certaminis causa. Deest materia pugnae, cui ablatus est stimulus concupiscentiae. Aliquid tamen esse aestimo si quum hinc nullam percipiam coronam, nonnullam tamen evitem poenam, et dolore unius momentaneae poenae multis fortassis indulgeatur aeternis. Scriptum est quippe de hujus miserrimae vitae hominibus, imo jumentis6: « Computruerunt jumenta in stercoribus suis. » Minus quoque meritum meum minui conqueror, dum tuuni crescere non diffido. Unum quippe sumus in Christo, una per legem matrimonii caro. Quicquid est tuum, milii non arbitror alienum. Tuus autem est Christus, quia facta es sponsa ejus. Et nunc, ut supra memini, me habes servum, quem olim agnoscebas dominum : magis tibi tamen amore nunc spirituali7 conjunctum, quam timore subjectum. Unde etde tuo nobis apud ipsum patrocinio amplius confidimus, ut id obtineam ex tua quod non possum ex oratione propria, et nunc maxime quum quotidiana periculorum aut perturbationum instantia nec vivere me, nec orationi sinatvacare. Nec illum beatissimum imitari eunuchuni

1 Lucan. Phars. lib. VIII, v. 84 et 85. — * Sic D. - *Ex assiduo carnis impuhu RMS.—' Timolh. II, cap. u, Domino in hoc gralias Edd. — s Refrigeraverit D. — v. 5.— • Job., cap. i, v. 17. — ' Puriori RMS.

potentem in domo Candacis reginse /Ethiopum1, qui erat super omnes gazas ejus, et de tam longinquo venerat adorare in Hierusalem. Ad quem revertentem missus est ab angelo Philippus apostolus*, ut eum converleret ad fidem : quod jam ille meruerat per orationem vel sacne lectionis assiduilatem. A qua quidem ut nec in via tunc vacaret licet ditissimus et geutilis, magno divinse dispensationis actum est beneficio, ut locus eiScriptune occurreret, qui opportunissimam5 conversionis ejus occasionem apostolo prseberet. Ne quid vero hanc petitionem nostram impediat, vel impleri differat, orationem quoque ipsam, quam pro nobis domino supplices dicatis *, componere et miltere tihi maturavi :

« Deus , qui ab ipso humanse creationis exordio, femina de costa viri formata, nuptialis copulae sacramenlum maximum sanxisti, quique immensis honoribus vel de desponsata nascendo, vel miracula inchoando nuptias sublimasti, meseque etiam fragilitatis incontinentue utcunque tihi placuit olim hoc remedium indulsisti : ne despicias ancillulse tuse preces, quas pro meis ipsis charique mei' excessibus in conspectu majestatis tuse supplex effundo. Ignosce, o benignissime, imo benignitas ipsa; ignosce tot" et tantis criminibus nostris, et ineffahilis misericordiae tuae multitudinem , culparum nostrarum immensitas experiatur. Puni, obsecro, in praesenti reos, ut parcas in futuro. Puni ad horam , ne punias in apternum. Accipe in servos virgam correctionis, non gladium furoris. Afflige carnem ut conserves animas. Adsis purgator, non ultor; benignus magis quam justus; pater misericors, non austerus Dominus. Proba nos , Domine, et tenta, sicut de semetipso rogat propheta ', ac si aperte diceret : Prius vires inspice , ac secundum eas tentationum onera moderare. Quod et beatus Paulus fidelibus tuis promittens ait8: « Potens est enim Deus, qui non palietur vos tentari stipra id K quod polestis, sed faciet cum tentatione etiam proventum ut possitis sustinere.» Conjunxisti nos, Domine, et divisisti, quando placuit tibi, et quo modo placuit. Nunc'quod, Domine, misericorditer ccepisti, misericordissime comple; et quos a se semel divisisti in mundo, perenniter tibi conjungas in ccelo, spes nostra, parsnostra, expeclatio nostra, consolatio nostra, Domine qui es benedictus in secula. Amen. »

Vale in Christo, sponsa Cliristi, in Christo vale, el Christo vive. Amen.

' Sic C. - Eunuchum el in domo desunt in editionibus, • qui estoil sus toutes les richcsses de cele royne. » —

qua: perobscura lectio videlur, el cerlc mutila, prasertim * Acl. Aposl., cap, Ttll, v. ?!). — * Maxime idoneam RMS.

si translatorem gallicum adeas, qui sic \crtil hunc locum — * Dicatis deesl D perperam. — 5 Tanquam meis MS.

ful. 118 : < Ne rcsemble celui trcs beneure chaslre , puis- Amb. — • Sic D. - Tot deest Edd. — 1 Psalm. xxv, v. 2.

« aant en la niaison Candace, la roync dcs filhiopiens , — * Corinth. I, cap. x, v. 13. — ' Hoc MS. Amb.

EPISTOLA VI,

OV.K EST KJfSDEM HELOISSiE AD EUMDEM PETRUM.
ARGUMENTUM.

Duo potissimum in liac epistola sibi et suis monachabus Heloissa rescribi ab Abaelardo exorat: quoruui altorum cst, ut eas doceat uude monacbarum ordo originem duxit. Allerum cst, ut eis nliquani srribat reguUm, et certam viveudi formulam praescribat, quse solis conveniat feminis, quod a nullo sanctorum ]>atrum antea tentatum fucrat. Hoc ut peteret, adducta videtur quibusdam benedictina? reguht capitibus , quae a feminis vix aut nullo omnino modo sine maximo periculo impleri possunt : de quibus tam doctc disserit, ut ipsam regulam solis viris, non autem femiuis a sancto institutore scriptam convincere videatur. Unde indignuin judicat tam gravia fcminec sexui infirmiori onera imponi, quam virili fortiori. Suam autcm et ipsa opinionem apponit, quare sancti Patrcs monacbabus regulas non praescripscrint, asserens feminis sufficere, si clericis et viris ecclesiasticis secularibus, vel monacbis, qui canonici rcgulares dicuntur, in continentia et abstinentia non sint inferiores. Prolixe etiam de moderata dispensatione et discreta consideratione beati Beuedicti, qua suam temperavit regulam, atque de ipsa regulae observantia disputat : nimirum de interdicto esu carnium, et concesso vini usu. Kusius quoque de operibus cxtcrioribus agit cum ipsorum extenuatione, quibus interiora praefert. Postremo monet Abaclardum, ut tanta discretione cuncta sive de jejuniorum vel divinorum ratione temperet, ut feminei sexus consultum velit infirinitali. Et hic feminae eruditionem, et pectus omni doctrina refertum animadvertere poteris. Quid enim pretiosas mercis in tam divite apotheca non invcnias, sive philosophiam, sive theologiam , vel ctiam eloquentiain rcquiras?

0 sasculum illud felix , tnlem intueri feminam , in qua quid primum , quid postremum admireris addubites!

Domino specialiter, sua singulariter.

Ne me forte in aliquo de inobedienlia causari1 queas, verbis etiani innnoderali doloris ture frenum impositum est jussionis, ut ab bis mibi saltem in scribendo temperem, a quibus in sermone non lam difficile quam impossibile est providere*. Nihil enim minus in nostra est polestate quam animus, eique magis obedire cogimur quam imperare possimus. Un !e et quum nos ejus affectiones stimulant, nemo earum subitos impulsus ita repulerit, ut non in effecta facile prorumpant, et se per verba facilius effluant qute promptiores animi passionum sunt notae, secundum quod scriptum est': « Ex abundantia * cordis os loquitur. u Revocabo ilaque manum a scripto, in quibus linguam a verbis temperare non valeo. Utinam sic animus dolentis parere promptus sit, quemadmodtim dextera scribentis. Aliquod tamen dolori5 remedium vales conferre, si non bunc omnino possis auferre. Ul enim insertum clavum alius expellit, sic cogitatio nova priorem excludit, quum aJias intentus animus priorum meuioriam dimittere cogitur aut intermittere. Tanto vero amplius cogitatio quaelibet auimum occupat, et ab aliis deducit, quanto quod cogitatur honestius aestimalur, et quo intendimus

1 icmrari RMS. - * Cavere RMS. — 1 Matlb. cap. Xii, v. 31. — ' lnterseritur enim D. ! Dolori derst D.

animum magis videtur necessarium. Omnes itaque nos Christi ancillae, et in

Christo filia? tuae, duo nunc a tua paternitate supplices postulamus, quae nobis admodum necessaria providemus. Quorum quidem alterum est, ut nos instruere velis unde sanctimonialium ordo cceperit, et quse nostrae sit professionis auctoritas. Alterum vero est, ut aliquam nobis regulam instiluas, et scriptam dirigas , quae feminarum sit propria, et ev integro nostrae conversationis 1 stalum habitumque describat : quod nondum a Patribus sanclis actum esse conspeximus. Cujus quidem rei defectu et indigentia nnnc agitur, ut ad ejusdem regulae professioneni lam mares quam feminae in monasteriis suscipiantur, et idem institutionis monasticae jngum imponitur infirmo sexui aeque ut forti. Unam quippe nunc regulam Beati Benedicti apud Latinos feminae profitentur aeque ut viri. Quani sicul viris solummodo constat scriptam esse, ila et ab ipsis tantum impleri posse tam subjectis pariter! quam praelatis. 131 enim caetera nunc omittam regulae capitula , quid ad feminas quod de cucullis, femoralibus, et scapularibus ibi scriptum est'? Quid denique ad ipsas de tunicis aut de laneis ad carnem indumentis, quum earum hunioris superflui menstruae purgationes haec omnino refugiant ? Quid ad ipsaseliam, quod de abbate statiiilur ut ipse lectionem dicat evangelicam, et post ipsam hvnmum incipiat? Quid de mensa abbatis seorsim cum peregrinis et hospitibus constituenda'? Nunquid nostrae convenit religioni, ut vel nunquam liospitium viris praebeatur % autcum his quos susceperit viris abbatissa comedat ? O quam facilis ad ruinam animarum virorum ac mulierum in unum cohabitatio! Ylaxime vero in mensa, ubi crapula dominatur et ebrietas, et vinum in dulcedine bibitur, in quo est luxuria. Quod et beatus praecavens Hieronymus, ad matrem et filiam scribens memioit dicens 1 : « Difficile inter epulas servatur pudicitia. » Ipse quoque poeta luxuriae turpitudinisque doctor libro Amutoricr Artis intitulato quantam fornicationis occasionem8 convivia maxime pi-aebeant studiose exequitui , dicens 8 :

Vinaque quum bibulas sparsere Cupidinis alas,

Permanet, et coepto stat gravis ille loco....
Tunc veniunt risus, tunc pauper comua sumit;

Tunc dolor et curte, rugaque frontis abit....
Illic saepe animos juvenum rapuere puellae,

Et Venus in venis, ignis in igne furit10.

INHnquid et si feminas solas hospitio susceptas ad mensam admiserint, nullum

>

' Cvnversionis C ol MS. Amb. - Profctrionis MS. Amb. 7 Epist. Ui\ix , Opp. I. IV, p. 13?. — 1 Quot tempora — * Pariter pnlel BC.— 3 Hegula Sancti Bcncdicti, impunitati et-lascivue opporluna RMS.—* Ovid., de Arte cap. Lv.— * Regula Sancti Benedicti, cap. \\. - ' Rcgula Amandi, lib. I, v. 2-1*1 ct sq. — 10 Fuit ABC. Sancli Bencdicli, cap. Lvi.— * Sic D. - Proybeul Edd. —

[graphic]

ihi lalet periculum ? Cerle in seducenda muliere nullum est aeque facile ul Jenocinium muliebre, nec corruptae mentis turpitudinem ita prompte cuiquam mulier committit sicut mulieri. Cnde et praedictus Hieronymus maxime secularium accessus feminarum vitare propositi sancti feminas adhortatur'. Deniqtie si, viris ab hospitalitate nostra exclusis, solas admittamus feminas, quis non videat quanta exasperatione viros offendamus *, quorum beneficiis monasteria sexus infirmi egent, maxime si eis a quibus plus accipiunt minus aut omnino nihil largiri videantui-? Quod si praedicta; regulae tenor a nobis impleri non potest, vereor ne illud aposloli Jacobi in nostram quoque damnationem dictum sit1: « Quicunque totam legem observaverit, offendat autem in uno , factus est omnium reus. » Quod est diceie : De hoc* ipso reus statuilur qui peragit multa , quod non implet omnia; et transgressor legis efficitur ex uno, cujus impletor non fueril nisi omnibus consummatis ejus praeceptis. Quod ipse statim diligenter exponens apostolus adjecit *: « Qui enim dixit: Non moechaberis, dixit et: Non occides. Quod si non mcechaberis, occidas autem, factus es transgressor legis. » Ac si aperte dicat : Ideo quilibet reus fit de transgressione uniuscujuslibet6 praecepti, quia ipse Dominus, qui pnecipit unum, praecipit et aliud. Et quodcunque legis violetur praeceptum, ipse contemnitur qui legem non in uno, sed in omnibus pariter mandatis conslituit'. Ut autem praeteream 8 illa regulae instituta, quae penitus observare non possumus, aut sine periculo non valemus : ubi unquam ad colligendas messes conventus monialium exire, vel labores agrorum habere9 consuevit, aut suscipiendarum feminarum constantiam uno anno probaverit, easque tertio perlecla regula, sicut in ipsa jubetur, instruxerit ? Quid rursum stultius quam viam ignotam 10, nec adhuc demonstralam aggredi ? Quid praesumpluosius " quam eligere ac profiteri vitam quam nescias, aut vetum facere quod implere non queas? Sed et quum omnium virtutum discretio " sit mater, et omnium bonorum mediatrix " sit ratio; quis aut virtutem aut bonum censeat quod ab istis dissentire videalur? Ipsas quippe virtutes excedentes modum atque mensuram, sicut Hieronymus asserit", inter vitia reputari convenil. Quis autem ab omni ratione ac discretione15 sejunclum non videat, si ad imponenda onera eorum, quihus imponuntur, valetudines prius non discutiantur, ut naturae constitutionem humana sequalur industria? Quis asinum sarcina tanta16, qua dignum

' Epist. Xviii , ad Euslochium, Opp. t. IV, p. 33. — inscilias indical RMS. — " Prudentia RMS. — " Mode

"■ Quanta futura sint incommoda si viros offendamus RMS. ratrix C et MS. Amb.— " EpisL Lxxxvi , ad Ettstochium,

3 Jacob., cap. n, v. 10. — 1 De hoc etiam ipso ABC. Opp. t. IV. p. 683.— *• Prudentia RMS.— 16 Amboesius

— * Jacob., cap. Ii, v. II. — * Omnium prceceptorum imrficrito conjicit deesse hic onerat, vcl aliquiii timile. HMS. — ' Interscruntur lisec verba : Et omttibus animum Transl. gallica : « Qui jugcroit qne ung asne fuat aussi tij obsequentem flagilat RMS. — " Omittam RMS. — « tlignc dc si grans cliarges eome un eliffans 3 »

Puti RMS. — " Vel non tritam RMS.— " Ecquid pUs

« ZurückWeiter »