Abbildungen der Seite
PDF
EPUB

ibi in ipso statim scholarum initio glosas' illas Ezechielis, quas Lauduni incceperam, consummare studui. Qua? quidem adeo legentibus acceptabiles * fiierunt, ut me non minorem gratiam3 in sacra lectione adeptum jam crederent, quam in

philosophica viderant. Cnde utriusque lectionis studio schola? nosti-a? vehementer multiplicata? quanta mihi de pecunia lucra, quantam gloriam compararent, ex fama te quoque latere non potuit. Sed quoniam prosperitas stultos semper inflal, et mundana tranquillitas vigoreni enervat animi, et per carnales4 illecebras facile resolvit : quum jam me solum in mundo superesse s philosophum a'stimarem, nec ullam ulterius inquielationem formidarem, frena iibidini coepi laxare, qui antea vixeram continentissime6; et quo amplius in pbilosophia vel sacra lectione profeceram, amplius a philosophis el divinis immunditia vita? recedebam. Constat quippe philosophos, nedum divinos, id est sacra? lectionis exhortationibusintentos, continentiaedecore maxime polluisse. Quumigitur totus in syperbia atque luxuria laborarem, utriusque morbi remedium divina mihi gratia, licel nolenti, contulit; ac primo luxuria?, deinde superbia?: luxuria? quidem, his me i quibus hanc" exercebam; superbia? vero, qua? mihi ex litteraruni scientia nascebatur, juxla illud apostoli : Scientia injlat*, illius libri, quo maxime gloriabar, combuslione me humiliando. Cujus nunc rei utramque bistoriam verius ex ipsa re, quam ex auditu cognoscere te volo , ordine quidem !' quo processerunt. Quia igitur scortorum immunditiam semper abborrebam, et

[graphic]

revocabar, nec laicarum conversationem" multum noveram ; pravamibi, ut dicitur, fortuna blandiens, commodiorem nacta est occasionem, qua me facilius de sublimitatis hujus fastigio prosterneret: imo superbissimum, nec accepta? gratia? memorem divina pietas humiliatum sibi vindicaret.

Erat quippe in ipsa civitate Parisius adolescentula qua?dam nomine Heloissa13. c*r. »i.

. . . f , ■ , . u ,. Quoraodoin

neptis canonici cujusdam, qui Fulbertus vocabatur, qui eam quanto amplius di- amorem

]■ , .... . . .... . Heloissx la

iigebat, tanlo duigentius rn omnem quam poterat scientiam litterarum promoveri psus vuinus studuerat. Qua? quum per faciem non essetinfima, per abundantiam litterarum erat '"sqUam corsuprema. Nam quo bonum hoc, litteratoria? scilicet scientia?, in mulieribus est n01"" ,r!'t" rarius , eo amplius puellam commendabat, et in toto regno nominatissimam fecerat". Hanc igitur, omnibus circumspectis, qua? amantes allicere solent, commodiorem censui in amorem mihi copulare", et me id facilhme15 credidi posse.

' Explicationes RMS. — * Graios fuerunl RMS. — - Excessn Edit. Amb. — " Commercium RMS. — " Vide

1 Gloriam MS. Amb.— * Moltissimas RMS. — * Superio- not. Xyiii. — " Et per totum Gallorum regnum fama in

rem MS. Amb. — 6 Castitate severissima et ptus quam tlolem suam mirificam disseminavit RMS. — " Altrahere

eremetica RMS. — ' Sic D. - Hanc dceat in Edit. — RMS. — " Facere MS. Amb. ■ Corinth I, cap. xvm,v. 1.—0Ordine veroRMS.—10 Sic D.

I

Tanti quippe tunc norrunis eram, et juventutis et (oraax gratia praeemjneham. ut quamcunque feminanim nostro dignarer amore, nullam vererer repukam. Tanto autem faciliiw hanc mihi puellam consensuram credidi, quanto ampUuseam litteramrri ftcientiam et habere et diligere noveram, nosque etiam absentes scriptis internuntiis invicem liceret praesentare, et pleraque audacius seribere quam colloqui, et sic semper jucundis interesse colloqaiis. In hujus itaque adolescentulae amorem totus inflammatus, occasionem1 quaesivi qua eam mihi domestica et quotidiana conversatione famiiiarem efficerem, et faciiius ad consensum traherem. Quod quidem ut fieret, egi cum praedicto puelke avunculo, quibusdam ipsius amicisinlervenientibus, quatenus meindomum suam. quae scholisnostrisproxima erat, sub quocunque procurationis pretio susciperet; hanc videheet occasionem praetendens* quod studium nostrum domestica nostrae famihae cura plurimum pnepedirel * et impensa nimia nimium me gravaret. Erat autem cupidus* ille valde, atque erga neptim suam, ut amplius semper in doctrinam proficeret lilteratoriam, plurimum studiosus. Quibus duobus* facile assensum assecutus sum, et quod optabam obtinui : quum ille videUcet et ad pecuniam totus inbiaret, et neptim suam ex doctrina nostra aliquid percepturam crederet. Super quo vehementer me deprecatus, supra quam sperare praesumerem, votis meis accessit, et amori consuluit : eam videlicet totam nostro magisterio committens, ut quoties mihi a scholis reverso vacaret, tam in die quam in nocte, ei docendae operam flarem, et eam si negligentem sentirem, vehementer constringerem. ln qua re quidem quanta ejus simplieitas esset vehementer admiratus, non minus apud me obstupui, quam si agnam teneram famelico lupo committeret. Qui quum eam mihi non solum docendam, verum etiam vehementer constringendam traderet, quid aliud agebat, quam ut votis meis licentiam penitus daret, et occasionem, etiam si nollemus, offerret, ut quam videlicet blanditiis non possem, mkiis et verberibus facilius flecterem ? Sed duo erant, quae eum maxime a turpi suspicione revocabant, amor videlicet neptis, et continentiae meae fama praeterita. Quid plura? primum domo una conjungimur, postmodum animo. Sub occasione itaque disciplinae amori penitus vacabamus, et secretos recessus6, quos amor optabat, studium lectionis offerebat7. Apertis itaque librisplura de amore quamde lectione* verba se ingerebant, plura erant oscula quam sententiae. Saspius ad sinus quam ad libros reducebantur manus; crebrius oculos amor in se reflectebat quam leclio in scripturam dirigebat; quoque minus suspicionis haberemus, vei bera quandoque dabat amor, non furor; gratia, non ira, quae omnium unguentorum suavitatem

1 Tempora mihi opportuna quibut RMS. — * Simulans ABC el MS. Amb. - Regresm* in editionibus lcgitur. — RMS. — ' Impediret RMS. - 4 Ad rem congerendam at- 1 Oblulit RMS. — " Philotophia RMS. tentistimus RMS. — 1 Quibus quidem duobus D. — * Sic

transcenderent1. Quid denique? nullus a cupidis interraissus est gradus amoris, et si quid insolitum amor excogitare potuit, est additum. Et quo minus * ista fueramus experti gaudia, ardentius illis insistebamus, et minus in fastidium vertebantur. Et quo me amplius haec voluptas occupaverat, minus philosophiae vacare poteram, et scholis operam dare. Taediosum3 mihi vehementer erat ad scholas procedere, vel in eis morari; pariter et laboriosumk, quum nocturnas amori vigilias, et diurnas studio conservarem *. Quem etiam ita negligentem et tepidum lectio tunc habebat, ut jain nihil ex ingenio, sed ex usu cuncta proferrem; nec jam nisi recitator pristinorum essem inventorum, et si qua invenire liceret carmina, essent amatoria, non philosophiae secreta 6. Quoruni etiam carminum pleraque adhuc in multis, sicut et ipse nosti, frequentantur et decantantur regionibus, ab his maxime quos vita simul oblectat1. Quantam autem moestitiam, quos gemitus, quae lamenta nostri superhoc scholares assumerent8, ubi videlicet hanc auimi mei occupationem, imo perturbationem praesenserunt, non est facile vel cogitare. Paucos enim jam res tam manifesta decipere poterat, ac neminem (credo) prseter eum, ad cujus ignominiam maxime id spectabat, ipsum videlicet puellae avunculum. Cui quidem hoc quum a nonnullis nonnunquam suggestuni fuisset, credere non poterat, tum, ut supra raemini, propter immoderatara siuv neptis amicitiam, tum etiam propter anteactae vitae meae continendara cognitam. Non enim facile de his, quos plurimum diligimus, turpitudinem suspicamur. Nec in vehementi dilectione turpis suspicionis labes potest inesse. Unde et illud est beati Hieronymi in epistola ad Sabinianum9: « Solemus mala domus nostrae scire novissimi, acliberorumacconjugum vitia, viciniscanentibus, ignorare. » Sedquod novissirae scitur, utique sciri quandoque contingit, et quod omnes deprehendunt, non est facile unum latere. Sic itaque pluribus evolulis mensibus et de nobisaccidit. O quantus in hoc cognoscendo dolor avunculi! quantus in separatione amantium dolor ipsorum! quanla sum erubescentia confusus! quanta contritione super afflictione puellae sum afflictus! quantos raceroris ipsa de verecundia mea substinuit aestus! INeuter quod sibi, sed quod alteri contigerat querebatur. Neuter sua, sed alterius plangebat incowmoda. Separatio autem haec corporura maxiraa erat copulatio10 animorum, et negata sui copia amplius amorera accendebat, et verecundiae transacta jam passio inverecuudiores reddebat, tantoque verecundiae minor extiterat passio, quanto convenientior videbatur actio". Actum itaque in nobis est quod in Marte et Venere deprehensis poetica narrat

1 Exuperabant RMS. — * Infrequentius RMS. — 5 Eheu oblectat MS. Amb. — ' Quot suspiria , hanc ob causam,

quoties me tcedebat! RMS. — ' Et primum displicuit nostri lyrones ex imis pectoribus ducerent RMS. —

RMS. — 5 Consecrarem RMS. — 0 Dumi et spinte RMS. ' Epist. xcm, Opp. ex Edit. Paris. 1695-170C, in-fol.,

7 Ita ACD. - Oblectabat Edit. Amb. - Vita similis t.lV.part U, col.700.—"Conjttnctio RMS —" Aclus D. fabula1. Non multo autem post puella se concepisse comperit, et cum summa exultatione mihi super hoc illico scripsit, consulens quid de hoc ipse faciendum deliberarem. Quadam itaque nocte avunculo ejus absente, sicut nos condixeramus, eam de domo avunculi furtim sustuli, et in patriam meam sine mora transmisi', ubi apud sororem meam tandiu conversata est", donec pareret masculum quem Astralabium * nominavit. Avunculus autem ejus post ipsius recessum quasi in insaniam conversus5, quanto sestuaret dolore, quanto afficeretur pudore, nemo nisi experiendo cognosceret. Quid autem in me ageret, quas mihi tenderet insidias, ignorabat. Si me interficeret, seu in aliquo corpus meum debilitaret, id potissimum metuebat ne dilectissima neptis hoc in patria mea plecteretur. Capere me et invitum alicubi coercere nullatenus valebat, maxime quum ego mihi super hoc plurimum providerem, quod eum si valeret, vel auderet, citius aggredi non dubitarem. Tandem ego ejus immoderatse6 anxietati admodum compatiens, et de dolo7 quem fecerat amor, tanquam de summa prodilione, meipsum veheinenter accusans, conveni8 hominem supplicando et promittendo quamcunque super hoc emendationem ipse constitueret, nec ulli mirabile id videri asserens, quicunque vim amoris expertus fuisset, et qui quanta ruina summos quoque viros ab ipso statim humani generis exordio mulieres dejecerint, memoria retineret9. Atque ut amplius eum mitigarem10 supra quam sperare poterat, obtuli me ei satisfacere, eam" scilicet quam corruperam'1 mihi matrimonio copulando; dummodo id secreto fieret, ne famae" detrimentum incurrerem. Assensit ille, et tam sua quam suorum fide et osculis eam quam requisivi concordiam mecum iniit, quo me facilius proderet". Cap. Vii. Illico ego" ad patriam meam reversus amicam reduxi, ut uxorem facerem, UepradicuiSU 'h*a tamen hoc minime approbante, imo penitus duabus de causis dissuadente;

[graphic]

tam scilicetpro periculo, quam pro dedecore meo. Jurabatillum nulla unquam satisfactione" super hoc placari posse, sicut postmodum cognitum est. Qu?erebat etiam quam de me gloriam habitura esset, quum me ingloriosum efTiceret, et se et me pariter humiliaret. Quantas ab ea mundus poenas exigere deberet, si tantam ei lucernam auferret: quantse maledictiones, quanta damna ecclesiae, quanUe philosophorum lacrytnse hoc matrimonium essent secutune. Quam indecens, quam lamentabile17 esset, ut quem omnibus natura creaverat,

[ocr errors]
[ocr errors][ocr errors]

uni me feminse dicarem, et turpitudini tanta? subjicerem1. Detestabatur vehementer hoc matrimonium, quod mihi per omnia probrosum esset, atque onerosum*. Praetendebat infamiam mei pariter et difficultates matrimonii, ad quas quidem vitandas nos exhortans apostolus ait3: « Solutus es ab uxore ? noli quaerere uxorem. Si autem acceperis uxorem, non peccasti. Et si nupserit virgo, non peccabit. Tribulationem tamen carnis habebunt hujusmodi. Ego autem parco vobis. » Et iterum : « Volo autem vos sine sollicitudine esse. » Quod si nec apostoli consilium , nec sanctorum exhortationes de tanto matrimonii jugo susciperem: saltem, inquit, philosophos consulerem, et quae superhoc ab* eis vel de eis scripta sunt, attenderem8. Quod plerunque etiam sancti ad increpationem nostram diligenter faciunt. Quale illud est beati Hieronymi in primo Contra Jovinianum*, ubi scilicet commemorat Theophrastum intolerabilibus nuptiarum molestiis, assiduisque inquietudinibus ex magna parte diligenter expositis, uxorem sapienti non esse ducendam evidentissimis rationibus 1 adstrinxisse8, ubi et ipse illas exhortationis philosophicae rationes tali fine concludens : « Hoc, » inquit, « et hujusmodi Theophrastus disserens, quem non suftundalchristianorum? »Idem in eodem : «Cicero,» inquit, « rogatus ab Hircio ut post repudium Terentiae, sororem ejus duceret; omnino facere supersedit, dicens non posse se et uxori et philosophise operam pariter dare. Non ait operam dare, sed adjunxit pariter, nolens quicquam agere quod studio aequaretur philosophiae. » IJt autem hoc philosophici studii nunc omittam impedimentum, ipsum consule honestae conversationis statum. Quae enim conventio scholarium ad pedissequas, scriptoriorum ad cunabula, librorum sive tabularum ad colos, stilorum sive calamorum ad fusos ? Quis denique sacris vel philosophicis meditationibus intenlus, pueriles vagitus, nutricum quae hos mitigant naenias, tumultuosam familiae tam in viris quam in feminis turbam sustinere poterit ? Quis etiam inhonestas illas parvulorum sordes assiduas tolerare valebit? Id,inquies, divites possunt, quorum palatia vel domus amplae diversoria habent, quorum opulentia non sentit expensas, nec quotidianis sollicitudinibus cruciatur. Sed non est, inquam, haec conditio philosophorum quae divitum9, nec qui opibus student vel saecularibus implicantur curis, divinis seu philosophicis vacabunt officiis. Unde et insignes olim philosophi mundum maxime contemnentes10, nec tam relinquentes saeculum quam fugientes, omnes sibi voluptates interdixerunt, ut in unius philosophiae requiescerent amplexibus.

' Sic MiC.-Subjacerem Edit. Amb. — 1 Inhonorosum ejficacissimis argumenlis RMS. — " Asiruxisse ABC. —

MS. Amb. — 1 Corinth. I, cap. vn, v. 27, 28 et 32. — * A'cm manet vero eadem sors philosophorum ac divititm

' Scriptis suis lalenl accuralis RMS. — 0 Observarem RMS. — " Aspernantes RMS. RMS. — • Opp. t. IV, col. 1S0. — 1 Patentissimis ei

« ZurückWeiter »