Abbildungen der Seite
PDF
EPUB

Me 1 itaque primogenitum suuni quanlo cariorem habebat , tanto diligenlius erudiri curavit. Ego vero quanto amplius et facilius in studio litterarum profeci. tanto ardentius in8 eis inhaesi, et in tanto earum amore illectus' sum, ut militaris gloriae pompam cum baereditate et praerogativa primogenitorum meoruni fratribus derelinquens, Martis curise peuilus abdicarem ut Minervae gremio educarer. Et quoniam dialeclicarum rationum armaturam 1 omnibus philosophiae (locuiuentis praetuli', his armisalia commutavi, et trophaeis bellorum conflictus' praetuli disputationum. Proinde diversas disputando perambulans 7 provincias, ubicunque hujus artis vigere studium audieram , peripateticorum aemulator' lactus sum.

Perveni tandem Parisius9 ubi jam maxime disciplina haec florere consueverat, ad Guillelmum scilicet Campellensem 10 praeceptorem meum in hoc tunc magisterio re et fama praecipuum : cum quo aliquantulutn moratus primo ei acceptus , postmodum gravissimus extiti, quum nonnullas scilicet ejus sententias refellere conarer, et ratiocinari contra eum saepius aggrederer, et nonnunquam superior in disputando viderer. Quod quidem et ipsi qui inter conscholares " nostros praecipui habebantur, tanto majori sustinebant indignatione, quanto posterioi ,! habebar aetatis et studii tempore. Hinc calamitatum mearum, quae nunc usque perseverant, cceperunt exordia, et quo amplius fama extendebatur nostra aiiena in me succensa est invidia. Factum tandem est ut supra vires fetalis mea?14 de ingenio meo praesumens, ad scholarnm regimen adolescentulus aspirarem, et locum, in quo id agerem, providerem; insigne videlicet tunc temporis Meliduni 15 castrum, et sedem regiam. Praesensit hoc praedictus magister meus, et quo longius posset scholas nostras a se removere conatus, quibus potuit modis latenter machinatus est; ut priusquam a suis recederem scholis, nostrarum praeparationem praepediret *, et provisum mihi locum auferret. Sed quoniam de potentibus terrae nonniillos ibidem habebat amulos, frelus eorum auxilio voti mei compos extiti, el plurimorum mihi assensum ipsius invidia manifesta conquisivit. Ab hoc aulem scholarum nostrarum tyrocinio '7 ita in ai te dialectiea nonien meum dilatari coepit, ut non solum condiscipulorum meorum, verum etiam ipsius magistri fama contracla paulatim extingueretur. Hinc

1 Sic ABCl) -Transl. gallica : « Kt moy qui estuie son " Condiicipulos KMS. — " Inferior RMS. — 11 Eo gru

« KIs aisnes,de l;intqu'il m'avoitpltn chiers, de tant misl- vior prxligilur RMS. — " Meix dcesl in ACD. - " Sic

" il plus grant cure, etc. » - Male leg. Amb. et Orell.: Sic CD et MS. Amb. - Meldunum castrum Ed. Amb. - Mele

primogenitum. Vide nol. vn. — ' In deest in BCD. - * II- dunum Orell. Vide not x. — " Sic A. - Hosirarum priz

lesus D. - AUectus RMS. — * Armarium H.MS. — 1 Vidc parationem scholarum CD.-Sdto/a.s nostras praepedirel B.

not. Viii. 8 Certamina RMS. — 1 Perugran* RMS - - Priusquam a suis recederem, schotas noslras et provi

' Ambulator MS. Amb. — 9 Sic CD e\ media^ a?talis con- sum mihi locum auferret. Edit. Amb. — " Sic ACDct MS.

sucludine. - Parisio* Edit. Amb. — 10 Vidc not. ix. — Amb. - Exordio B ct Edit. Amb.

factum est, iit de me amplius ipse praesumens, ad castrum Corbolii1, quod pari- uo reciiuoc siacae urbi vicinius est, quantocius scbolas nostras transferrem : ut inde videlicet apud|;umorl'" crebriores' disputationis assultus nostra daret importunitas8. Non multo autem interjecto tempore ex immoderata studii afflictione correptus infirmitate coactus sum repatriare*, et per annos aliquot a Francia quasi5 remotus, quaerebar ardentius ab iis, quos dialectica sollicitabat doclrina. Elapsis autem paucis annis, quum ex infirmitate jamdudum convalerem, praeceptor meus ille Guillelmus parisiensis6 arcbidiaconus, babitu pristino commutato ad regularium clericorum ordinem se convertit7; ea, ut referebant, intenlione8, ut quo religiosior crederetur ad majorem9 praelalionis gradum promoveretur, sicut in proximo conligit, eo catalaunensi episcopo facto. Nec tamen in suae couversionis habitus aut ab urbe parisiaca10, aut a consueto philosophiae studio eum" revocavit : sed in ipso quoque monasterio, ad quod se causa religionis contulerat, statim more solito publicas exercuit scholas. Tum ego ad eum reversus ut ab ipso rhetoricam audir eill, Do iinpugnainter caetera disputationum nostrarum conamina, antiquam ejus de universalibus uonsuiTMa«"lri sententiam patentissimis" argumentorum disputationibus ipsum commutare, imo TM p^isium "d destruere compuli. Erat autem in ea sententia de communitate universalium, ut eamdem essenlialiter rem totam simul singulis suis inesse astrueret individuis; quorum quidem nulla esset in essentia diversitas, sed sola multitudine accidentium varietas. Sic autem istam tunc 13 suam correxit sententiam, ut deinceps rem eamdem non essentialiter, sed indifferenter " diceret. Et quoniamde universalibus in hoc ipso praecipua semper est apud dialecticos quaestio, ac tanta uteam Porphyi ius quoque in Isagogis suis, quum de universalibus scriberel, diffinire " non prsesumeret, dicens:« Altissimum enim est hujusmodi negotium; » quum hanc ille correxissetimo coactus dimisisset17 sententiam, in tantam lectio ejus devoluta est negligentiam, ut jam ad dialecticae lectionem18 vix admitteretur : quasi in hac scilicet de universalibus sententia tola hujus artis consisteret summa. Hinc tantum roboris et auctoritatis nostra suscepit disciplina, ut ii, qui antea vehernentius magislro illi nostro aclhaerebant, et maxinie nostram infestabant doclrinam, ad noslras convolarent scholas; et ipse, qui in scbolis parisiacse sedis

' Vide not. xi.— * Frequentiores RMS.—" Opportunilas « nulle diversile et que toule la diversile estuit seulemeut

MS. Amb.—4 In palriam rever<eie RMS. -1 Quasi deestin « cn la multitude dcs accidens; mais il amenda ccste

ABCD. —• Parisiacensis CD. - ' Vide not. xn. — " Mente « sentence qu'il lenoit lors en cesle manicre que il disoit

RMS. — • Majoris D. - 10 Parisius D. — " Eum dcest in « que c'estoit une mesinc chose, non pas sans differencc. •

ABCD.— " Manijestis et ma.rime perspicuis RMS. - ■" Sie - Amboesius individttaliter malc legit, ut patet e cod.

BCI).-r«jiedeesl in A el Edit. Amb.—" Sic ABCD et MS. sangermanensi, de quo vide Ouvraijes inidits d'Abilard .

Ainb. - Transl. gallica, fol. 3 : « II estoit en cesle sen- in-S°, inlrod., p. cxvi et sq. — " Definire C. — " Cor

« lence de la communite des universeus , que il affirmoit rexcrit CD el MS. Amb. — " Dimiserit CD cl MS. Amb.—

« que une mesme chose par essencc estoit tout ensemble '" Ad ccetera dialectka: CD ct MS. Amb. « en tnus ses parliculiers subgcz, si que il n'eust en essence

magistro nostro successerat, locum mihi suum offerret, ut ibidem cum caeleris nostro se traderet magisterio, ubi antea suus ille et noster magister floruerat. Paucis itaque diebus ibi me studium dialecticae regente, quanta invidia tabescere, quanto dolore aestuare cceperit magister noster, non est facile exprimere. Nec conceptae miserise aestum diu sustinens, callide aggressus est me etiam tunc removere. Et quia in me quod aperte ageret non habebat, ei scholas auferre molitus est, turpissimis' objectis criminibus, qui mihi suum concesserat magisterium, De recessu ;i alio quodamaemulo meo in locum*ejus substituto8. TuncegoMelidunum'reversus, PraiTadSMeH- scholas ibi nostras, sicut antea, constitui; et quanto manifestius ejus me persedunum quebatur invidia, tanto mihi auctoritatis amplius conferebat, juxta illud poeticum:

Summa petit livor, perflant altissima venti!.

\on multo autem post, quum ille intelligeret fere omnes discipulos6 de religione ejus plurimum hsesitare, et de conversione ipsius vehementer susurrare, quod videlicet a civitate minime recessisset, transtulit se et conventiculum fratrum cum scholis suis ad villam quamdam ab urbe remotam. Statimque ego Meliduno Deejus Parisius redii, pacem ab illo ulterius sperans. Sed quia, ut diximus, locuni nHmien?s\JGe- nostrum ab aemulo nostro fecerat occupari, extra civitatem in monte S. GeTivtiMe",1TM "ovefae1, scholarum nostrarum castra posui; quasi eum obsessurus, qui locum ^ramasistrum °ccupaverat nostrum. Quo audito, magister noster statim ad urbem impudenter8 rediens, scholas quas tunc habere poterat, et conventiculum fratrum ad pristinum reduxit monasterium, quasi militem suum, quem deseruerat % ah obsidione nostra liberaturus. Verum, quum illi prodesse inlenderet, maxime nocuit. llle quippe antea aliquos habebat qualescunque discipulos, maxime propter lectionem Prisciani10 in qua plurimum valere credebatur. Postquam autem magister advenit, omnes penitus amisit, et sic a regimine scholarum cessare compulsus est. Necpost multum tempus, quasijam ulteriusdemundanadesperans gloria, ipse quoque ad monasticam conversus" est vitam. Post reditum vero magistri nostri ad urbem , quos confliclus disputationum scholares nostri, tam eum ipso, quam cum discipulis ejus habuerint, et quos fortuna eventus in his bellis " dederit nostris, imo mihi ipsi in eis, te quoque res ipsa jam dudum edocuit. Illud vero Ajacis et temperantius loquar, et audacter proferam :

Si quffirilis hujus
Fortnnam pugnae, non sum superatus ab illo

1 Pessimis AC. — ! Ad officium ejiis D et MS. Amb. — ,0Sic ACD.-Prisciani deesl in Edit. Amb. - Lectiones

5 Constituto RMS. — 1 Sic CD et MS. Amb. - Mele- Prisciani in quibus MS. Amb. — " CompuUus D. - Ad

ilunitm Edit. Amb. — 5 Ovidius, de Remed. Amor., lib. I, vilam se recepit monasticam RMS. — " Refugis lelitaiio

v. 369. — • Discretos CD et MS. Amb.— 1 Vide not. xm. nibus Parthicis RMS. — ■» Ovid. Wetamorph., lib. XIII,

—" Fronte perfricta RMS. - " Dimiserat ACD et MS. Amb. v. 80.

[ocr errors]

Quod si ego taceam1, res ipsa clamat, et ipsius rei finis indicat. Dum vero haec Derepaina

, . .. _ . , tione ejus

agerentur, carissima mihi mater mea Lucia8 repatriare me compulit. Quae vide- Luciama licet post conversionem Berengarii patris mei ad professionem monasticam, idem ^«er"08

facere disponebat8. Quo completo, reversus sum in Franciam, maxime ut de Divinitate addiscerem, quando 4 jam sa?pe fatus magister noster Guillelmus in episcopatu catalaunensi pollebat5. In bac autem leclione magister ejus Anselmus laudunensis maximam6 ex antiquitate auctoritatem tunc tenebat.

Accessi igitur ad bunc senem, cui magis longaevus usus, quam ingenium vel Qu^doLauinemoria nomen comparaverat. Ad quem si quis de aiiqua quaestione pulsandum dunumvcnit

1 1 * . . ad DMmtlrum

accederet incertus, redibat incertior. Mirabilis quidem erat in oculis 7 auscultan- AnseTmuin.
tium, sed nullus in conspeclu quasstionanuum". Verborum usum hahebat mira-
bilem, sed sensu contemplibilem9, et ratione vacuum. Quumignem acceuderet,
domum suam fumo impiebat, non luce illustrabat. Arbor ejus tota in foliis aspi-
cientibus a longe conspicua videbalur, sed propinquantibus, et diligentius
intuentibus infructuosa reperiebatur. Ad hanc itaque quum accessissem ut fru-
ctum inde colligerem, deprehendi illam esse ficulneam cui maledixit Dominus10,
seu illam veterem quercum, cui Pompeium Lucanus comparat, dicens :

Stat magni nominis umbra,
Qualis frugifero quercus sublimis in agro ".

Hoc igitur comperto, non multis diebus in nmbra ejus otiosus jacui. Paulatini
vero me jam rarius et rarius 11 ad lectiones ejus accedente, quidam tunc inter
discipulos ejus eminenles graviter id ferebant, quasi tanti magistri contemptor
fierem. Proinde illum quoque adversum me latenter commoventes, pravis sug-
gestionibus ei me invidiosum fecerunt. Accidit autem quadam die, ut post aliquas
sententiarumcollationes, nos scholares invicem jocaremur. Ubi quum me quidam
animo intentans interrogavisset, quid mihi de divinorum lectione librorum vide-
retur, qui nondum nisi in pbysicis studueram, respondi saluberrimum quidem
hujus lectionis esse studium ubi salus animse cognoscitur, sed me vehementer
mirari, quod his qui litterati sunt, ad expositiones sanctorum intelligendas, ipsa
eorum scripta vel glosa? non sufficiant18, ut alio scilicet non egeant magisterio14.
Irridentes plurimi qui aderant, anhoc ego possem et aggredi praesumerem, requi-
sierunt. Respondi me id si vellent experiri paratum esse. Tunc conclamantes15
et amplius irridentes : Certe, inquiunt, et nos assentimus. Quaeratur itaque"

1 Sic CO.-Tacerem Edit. Amb. — ■ Vide nol. xiv. - —" Lucan. Phars., lib. IV, v. 135.- " Ita ABCD-Me

' Se vita: sanctioris lalioni dicare dujptwuitItMS.—' Quo- jam rarius ad lectiones ejus F.dit. Amb.— " Sujficiunt

niatn MS. Amb. — 5 Vide not. xv. — 6 Vide not. xvi. — ABCl). — " Magistro MS. Amb. — " Inclamantes MS

1 In oculis erat l). — " Quasstiones discutientium RMS. — Amb. - ,0 Sic ABCD et MS. Anib. - Innuam Edil. Anib. "Vilem RMS.—'"Matth., c xxi, v. 19; Marc. c. iv, v. li.

[graphic]
[ocr errors]

et tradatur vobis' expositor alicujus inusitatae' scriptune, et probemus quod vos promittitis. Et consenserunt omnes in obscurissima Ezechielis prophetia. Quomodo Assumpto itaque expositore statim in crastino eos ad lectionetn invitavi. Qui Sri"C|legerTiiC invito mihi consilium dantes, dicebant ad rem tantam non esse properandum, hdsS e^novas se^ diutius in expositione rimanda et firmanda mibi banc inexperto vigilandum. cuderc giosas. |nmgnatus autem respondi non esse meae consuetudinis per usum proficere, sed per ingenium; atque adjeci vel me penitus desiturum esse, vel eos pro arbitrio meo ad lectionem accedere non difierre. Et primae quidem lectioni nostra? pauci tunc interfuere, quod ridiculum omnibus videretur me adhuc quasi penitus sacrae lectionis expertem3 id tam propere aggredi. Omnibus tamen qui afiuerunt in tantum lectio illa grata extitit, ut eam singulari prseconio extollerent, et me secundum hunc nostrse lectionis lenorem ad glosandum ' compellerent. Quo quidem audito, ii qui non interfuerant cceperunt ad secundam et tertiam lectionem certatim accedere*, et omnes pariter de transcribendis glosis6quas primadie incoeperam, in ipso eorum initio plurimum solliciti esse.

Hinc itaque pi-edictus senex vehementi commotus invidia, et quorumdam persuasionibus jam adversum me, ut supra memini, ex tunc7 stimulatus, non minus in sacra lectione mc persequiccepit, quam antea Guillelmus noster in philosophia. Erant aulem tunc in scholis hujus senis duo qui caeteris prseeminere videbantur. Albericus scilicet remensis, et Lotulphus8 lombardus; qui quanto de se majora praesumebant *, amplius adversum me accendebantur. Horum itaque maxime suggestionibus, sicut postmodum deprehensum est, senex ille perturbatus impudenter10 mihi interdixit incoeptum glosandi opus in loco magisterii sui amplius exercere : hanc videlicet causam preetendens ", ne si forte in illo opere aliquid per errorem scriberem, ut pote rudis adbuc in hoc studio, ei deputaretur ". Quod quum ad aures scholarium pervenisset, maxima commoti sunt indignatione super tam manifesta livoris calumnia, quse nemini unquam ulterius" acciderat. Quae quanto manifestior, tanto mihi honorabilior exlitit, et persequendo " gloriosiorem efiecit. Cap. v. Post paucos itaque dies Parisius reversus15, scholas mihi iam dudum destinatas

Quoniodore- ',w ' • . ...

M rsus Parisius alque oblatas, unde primo fueram expulsus, annis aliquibus quiete possedi: atque

glosas suas. <|uas Lnuduni lcgcre co?

pcrai, consum 1 SicCD cl MS. kmh.-Nobis Edit. Amb. et AB.-Transl. MS. Amb. — • Explicntionibus RMS. — 7 Ex illo lem mavit. nallica. fol. 7 : « Or, vous soit quit ct baille esposicrres poris articulo RMS. — ■ Sic ABCD cl MS. Amb.-Transl.

■• d'aucune escriplure qui ne soit pas usee.ct prouvons ce gallica, fol. 8: Lotulphes li /omAon.-Edit. Amb. : Locnl« que vous promelez. Et s'accordercnt tuit a une trcs- phus. Sed Othoni frisingensi : Leutatdus novariensis.

* oscurc prophetie dc Ezechiel, ct quant le expositeur fu • Meliora cogitaverunt RMS. — " Imprndentia RMS. — « pris, je lesscmons tantost a lendemain de venir orela " Shnutans RMS. — " Attribuerelur RMS. — 11 Anien

• lecon. • — * Sacro-sancta; RMS. - * InexpertumtMS. RMS. — " Persecntum MS. Amb. — " Vide not. xvn. — ' Explicandum RMS. — 5 Contendere ct concurrere

« ZurückWeiter »