Abbildungen der Seite
PDF
EPUB

dixerunt : « Adsumus; et luxerunt cum jucunditate. » Quomodo itaque nondum creata materia, nec adhuc existente, cui imperaretur, verba imperii convenienter dicerentur? Praeterea dictum illud Dei, hoc est, verbum ipsius, de quo scriptum est' : « Erat lux vera quæ illuminat omnem hominem, etc. » Bene tunc primo propheta demonstravit, quum ad lucem operum Dei pervenisset, per quam quidem lucem operum Deus homini quodammodo loqui et seipsum manifestare primo incepit, sicut et Apostolus patenter edocuit dicens* : « Invisibilia enim ipsius a creatura mundi per ea quæ facta sunt intellecta conspiciuntur, etc. » Dum igitur illa adhuc confusa congeries nec visui, nec notitiæ se præberet humanæ, nec alicui apta usui, vel angelo, vel homini, si jam esset creatus, appareret, quasi tacuisse Deus ostenditur, quia nondum tale quid in illa egerat. Unde aliquid ipse loqui valeret, hoc est humanam instruere rationem atque aliquam excellentiæ suæ præbere notitiam. Notandum vero in hoc ipso Genesis exordio fidei nostræ fundamentum circa unitatem Dei ac Trinitatem prophetam diligenter expressisse. Quum enim dixerit « spiritus Domini, » simul et personam Spiritus sancti, et Patris a quo ipse Spiritus, ut beatus meminit Augustinus, principaliter procedit, manifeste distinxit. In eo vero quod addidit, « dixit Deus , » dictum ipsius Dei, id est Verbum ejus, quod est Filius, cum ipso pariter Patre patenter expressit. Nemo etenim sani capitis ita desipere potest, ut hoc dictum corporale aestimet, quum nec corporalis sit divinitas, nec loqui corporaliter habeat, nec adhuc cui eum loqui corporaliter oporteret adsisteret. Ubi autem nos dicimus, « creavit Deus, » pro eo quod est « Deus, » in Hebræo habetur Heloym , quod divinarum personarum pluralitatem ostendit. Hel quippe singulare est, quod interpretatur « Deus; » Heloym vero plurale est, per quod diversitatem personarum, quarum unaquæque Deus est, intelligimus. Unde autem dictum est, « Heloym creavit, » non, creaverunt? ut videlicet ad plurale nomen singulare verbum referretur ; quatenus insinuaretur in tribus illis personis non tres creatores, sed unum tantum debere intelligi. Quum igitur dixit « Heloym creavit » in quo divinas personas pariter cooperari docuit, profecto indivisa esse opera Trinitatis præfixit. Quum autem postmodum, ut diximus, Patris et Spiritus et Verbi personas distinxit, in quo illa consisteret Trinitas determinavit. Notandum vero pro eo quod dicimus: « Fiat lux, et facta est lux, » in Hebræo haberi : « Sit lux, et fuit lux; » et similiter in cæteris quæ sequuntur, ubicumque nos habemus: « Dixit Deus: « Fiat hoc, et factum est ita; » in Hebræo est : «Sithoc, et fuit ita. » Quibus fortasse verbis maxima celeritas divinæ operationis exprimitur. Quippe dum aliquid sit quod nondum est, aliqua mora in faciendo esse potest. Quumvero dicitur : Sit, et fuit, nulla interposita mora,perfectio rei ostenditur. « Et vidit Deus lucem, quod esset bona. » Quum dicitur in diversis operibus Dei post eorum consummationem, quia vidit Deus quod esset bonum, tale est ac si diceretur, intellexit nihil ibi per errorem factum quod sit corrigendum , etiam aliquid comparatione præcedentis imperfectionis esse perfectum innuitur. Bene lucem, id est distinctionem operum, Deus approbat, quia per eam excellentiæ suæ laudem nobis manifestat, quoniam laus operis in artificem redundat. Unde etiam de his quæ propter hominem facit , quum dicitur ipse videre quia bona sint, nullo modo rectius inteIligi puto, quam quod ea sic ordinat, ut nos etiam illa bona esse videre faciat, sicut et Abraham dicit': « Nunc cognovi quod timeas Dominum, » id est, Cognosci feci. Hinc est quod secundæ diei opera in suspensione scilicet superiorum aquarum minime approbare dicitur, quum nos id minimelaudarefaciat, cujus operis rationem vel utilitatem nequaquam percipimus. « Et divisit lucem a tenebris. » Hoc est operatione sua perfectum discrevit ab imperfecto, et distinctum a confuso. Superius autem ubi ait : « Dixitque Deus: « Fiat lux, et facta est lux, » ad imperium quidem Dei lucem esse factam monstravit. Hic vero quum ait, α et divisit lucem a tenebris , » per ipsum quoque hanc distinctionem operum, quam lucem appellat, factam esse demonstrat , ut idem ipse materiæ creator pariter et formator intelligatur, eique tota laus tam de creatione materiæ quam de operum formatione tribuatur. « Appellavitque lucem diem, et tenebras noctem. » Hoc est, fecit eam hac appellatione dignam, ut videlicet ipsa operum facta distinctio per similitudinem dies appelletur, et illa quæ præcessit confusio nox dicatur, quæ etiam superius tenebræ dicebatur. « Et factum est vespere et mane dies unus. » Diem unum hic vocat totam illorum operum Dei consummationem, prius in mente habitam, et in opere postmodum sexta die completam. Vesperam autem hujus totius temporis quod hic unum diem appellat, totam illam operationem Dei vocat, secundum quod prius in ejus mente latebat, antequam per effectum ad lucem prodiret. Ac rursus ipsam eamdem operationem mane nuncupat secundum quod opere postmodum completa sese visibilem præbuit. Divinæ itaque mentis conceptum in dispositione futuri operis vesperam dicit, mane vero appellat ipsam conceptus illius operationem et divinæ dispositionis effectum in sex diebus consummatum. Quum itaque dicitur: « Et factum est vespere et mane dies unus, » tale est ac si diceretur , eadem est operatio, quæ in mente Dei tanquam in vespere prius latebat, et quæ postmodum per effectum operum ad lucem erupit : quod est dicere : Sicut prius mente concepit, ita postmodum opere consummavit, juxta quod scriptum est' : « Quod factum est, in ipso vita erat. » Quasi enim de sinu quodam secreti sui singula Deus producit, dum exhibet opere quod ante conceperat mente; nec a conceptu dissidet opus, dum quod mente disponitur opere completur. Quum itaque tam vespere quam mane totam divinorum operum summam, ut dictum est, comprehendat, tam videlicet conceptorum mente quam exhibitorum opere, bene dictum est dies unus potius quam dies primus, quum omnia comprehendat opera, nullus est operum dies respectu cujus primus hic dici possit. Unitas vero hæc dici magnam divinorum operum concordiam et convenientiam demonstrat, in illa scilicet tota tam diversorum operum summa. Hunc vero unum diem magnum , totum videlicet tempus illud divinorum operum ipse in sequentibus propheta declarat dicens : « Istæ sunt generationes coeli et terræ, quando creatæ sunt, in die quo fecit Dominus coelum et terram et omne virgultum agri, etc. » Quum vero in sequentibus dicit diem secundum et tertium , etc., diem primum intelligit quo coelum et terra creata sunt, sicut dictum est: « In principio creavit Deus coelum et terram , » in quo etiam lux est creata vel a tenebris divisa. Ad opera quippe primæ diei sola creatio coeli et terræ pertinet quæ primo diei deputanda est, respectu cujus videlicet primæ diei secundus aut tertius dies dicatur : ut tale sit : In principio creavit, ac si diceretur : In prima die, hoc est ante caetera quæ sequuntur opera. Prius quippe materiam creari oportuit quam formari. Si quis tamen quod dicitur, « et factum est vespere et mane dies unus, » ad opus solummodo primæ diei referre velit, sicut et in caeteris diebus de operibus eorum fit, nihil impedit : nam et ipsam materiam sicut et materiata prius in mente Deus habuit, velut in vespere, antequam per creationem produceret in mane.

' Joan., cap. 1, v. 9. — * Rom., cap. 1, v. 20.

' Genes., cap. xxii , v. 12.

IDE SECUNDA DIE.

« Dixit quoque Deus. » Notandum vero quod in his dictis divinis nostra translatio habet aliquando , « dixit quoque Deus, » aliquando « dixit vero Deus; » vel α autem, » vel « etiam » quod idem est, aliquando sicut superius, « dixitque Deus, » quum hebraica veritas ubique habeat, « dixitque Deus. » Quae quidem veritas hebraica juxta superiorem nostram expositionem huic loco maxime congruit, ut videlicet dicatur « dixitque Deus, » potius quam « dixit quoque Deus. » Quum , ut diximus, in luce facta omnium sequentium operum distinctio intelligatur, nequaquam proprie ista conjunctio « quoque » quoddam augmentum dicti significans supponi hoc loco debuit; quum jam videlicet hujus diei operatio sicut et cæterorum in luce facta sit comprehensa. Quum ergo in Hebraico dicitur: « dixitque, » ut scilicet qualiter ista lux facta sic distinguatur, ita est ad superiora continuandum, tanquam si dicatur : Facta est lux, id est, distinctio præcedentis confusionis, sicut dixit Deus , et ita facta est ad imperium dicti ejus, sicut tam nunc quam postmodum distinguitur. De cujus quidem distinctionis opere primo nunc dicitur, « dixitque Deus, etc. » Dixit Deus, id est in Verbo sibi coæterno, sicut jam determinatum est, id est in ipsa propriæ sapientiæ providentia prius id disposuit quam opere compleret. « Fiat firmamentum in medio aquarum, et dividat aquas ab aquis. » Firmamentum vocat aereum similiter simul et æthereum coelum, de quibus dictum est, « et aquæ quæ super coelos sunt, » quæ utraque nunc interjacent inter has aquas inferiores' sive terram, et illas superiores aquas. Quod quidem ideo firmamentum dicitur, quod superiorem aquarum fluidam naturam ne inferius defluant et relabantur propria interpositione confirmat. Unde Hieronymus. Samarm Hebraice , id est coelos, æthereum scilicet atque aerum , quos hic firmamentum Moyses appellat, ex aquis dicit sortiri vocabulum, id est pro eo sic appellatum, quod aquas ita superius firmat, ne inferius defluant. Quæritur autem quomodo ignis et aer aquæ substantiam quæ ponderosior est sustentare valeant. Sed profecto tanta potest esse raritas atque subtilitas illarum aquarum, et tanta ignis et aeris massa quæ ei subjacet, quod ab istis illæ sustentari queant; sicut ligna et nonnulli lapides ab aquis, quamvis ipsa terrenæ sint et gravioris naturæ. Quis etiam nesciat vicinum aerem, quamvis aquis levior sit, eas tamen exhalatione terræ vaporaliter tractas , antequam in guttas conglobentur, suspendere atque sustentare? Si ergo his aquis vaporatis, illæ superiores rariores sunt ac minus corpulentæ, cur non ab igne simul et aere subjacentibus sustentari perenniter valeant, sicut illæ corpulentiores ab aere solo suspenduntur ad horam? Nam et*ubes densas et ingentia draconum vel avium corpora ab aere sustentari manifestum est. Nec quisquam fidelium dubitat humana corpora , quamvis terrenæ naturæ sint, tantæ subtilitatis ac levitatis post resurrectionem futura, ut non solum super coelos consistere queant, verum etiam ubicumque voluerit Spiritus sine dilatione transferantur. Praeterea quis nesciat inclusum aerem in vesica circumstantem pellem vesicæ undique suspendere atque sustentare, licet ipse omnino pelle illa sit levior? Imo etiam quantamcumque corporum molem sustentare posset quamdiu inclusus cohiberi posset. Sic et illa aeris et ignis congeries atque globus in illa aquarum corpulentia conclusus nequaquam levitate sui eas suspendere vel sustentare impeditur. Nec ullo modo labi aqua illa circumfusa posset, qua undique ignem et aerem cohibet, donec ei ignis vel aer in aliquam partem cederet, quoniam locum unius corporis nullatenus alterum occupare potest, nisi illo primitus inter recedente. Undique vero aer ipse et ignis, ne devolare fortassis possint , circumstantibus aquis comprimuntur; et undique superpositas habent aquas, quomodo in omni globo quæ exteriora sunt superiora sunt. Ut autem cohibere illa et comprimere possint, aliquid gravitatis inesse necesse est, et ita moderate, ut ab illis queant sustentari. Constat vero , ut dictum est, duo tantum elementa gravia esse, terram scilicet atque aquam, et terram graviorem aqua. Unde ut moderatior esset gravitas, aquam potius quam terram superponi oportuit, quæ et facilius sustentari, a levibus potuit. Denique in his corporibus, quæ ex quatuor constant elementis, tam animatis quam inanimatis, quis rationabiliter negare possit, hæc quatuor elementa tali sibi modo copulari, ut nonnullæ particulæ leviorum elementorum aliquibus particulis graviorum supponantur? Non enim alicujus magni corporis inferiores partes ita prorsus ignei vel aerii elementi admixtione penitus carent, sicut nec superiores ab aqua et terra prorsus sunt immunes; sed tam superiores quam inferiores hujus corporis partes ex quatuor constant elementis, congrua quadam naturali moderatione sibi colligatis, juxta illud quod ad Deum dicitur, « qui numeris elementa ligas. » Quid ergo mirum si in compositione mundi aqua igne vel aere gravior superponi potuit illis, et ab eis etiam sustentari?

' Joan., cap. 1, v. 3.

' Martene legit interiores , male, ut opinor.

Nonnulli autem aquas illas superiores glaciali concretione solidatas atque in crystallum induruisse adstruxerunt. Quod quidem si ita est, quanto magis sunt solidæ, tanto vehementius conclusum ignem et aerem cohibent ne aliquo abscedant, et tanto fortius ab ipsis sustentantur ; imo fortassis nec jam ab eis sustentari eas necesse est, quæ jam fluidæ non sunt, sed in crystallum solidatæ. Unde Josephus Antiquitatum libro primo: «Secunda die coelum super omnia collocavit, eumque ab aliis distinguens in semetípso constitutum esse percepit; et ei crystallum circumfigens, humidum esse et pluviale ad utilitatem quæ fit ex imbribus terræ congrue fabricatus est. » Hieronymus ad Oceanum de unius uxoris viro : « Inter coelum et terram medium extruitur firmamentum, et juxta hebraici sermonis etymologiam coelum, id est samaim ex aquis sortitur vocabulum, ut aquæ quæ super coelos sunt in laudes Domini separentur. Unde et Ezechiel crystallum super cherubim videtur extensum, id est compactæ et densiores aquæ. » Beda de rerum Naturis : « Coelum superioris circuli virtutes continet angelicas, quæ ad nos exeuntes ætherea corpora sumunt, ut possint hominibus etiam in edendo similari, eademque ibi reversæ deponunt. Hoc Deus aquis glacialibus temperavit, ne inferiora succenderet elementa, dehinc inferius

« ZurückWeiter »